ab site

Thesis Pleidooi voor geengageerde dwarsliggerij

Onderzoeksrapport ‘Pleidooi voor geëngageerde dwarsliggerij’

Ik geloof in contact. In écht contact. In contact waarbij je vanuit met je echte ‘zelf’ de ander ‘aandachtig betrokken ontmoet’. Waar een verbinding ontstaat, waar je beiden helemaal aanwezig bent. Ik geloof er in omdat het fijn is, zinvol is, en altijd meer oplevert. Zeg nou zelf: ontmoetingen waar geen ‘connectedness’ bij komt kijken beklijven minder tot niet. Je gaat er in ieder geval met een ander gevoel vandaan.

Nu, in 2016, lijkt aandachtige betrokkenheid en contact met ‘de ander’ meer uitzondering dan regel. Onze informatierijke samenleving – Nobelprijswinnaar Herbert Simon voorspelde het al in 1971 – maakt aandacht tot een schaars goed. Doe daar de individualiseringstrend – waarbij het individu primair op zichzelf gericht is – bovenop, meng het met een schepje tekort aan tijd, en kluts er een op efficiency en effectiviteit gerichte manier van leven en werken doorheen, en de ‘betrokkenheid’ bij elkaar verdwijnt meer en meer naar de marge. ‘Aandachtig betrokken zijn bij de ander’ lijkt daarmee in plaats van de kers op de taart het ‘vergeten ingrediënt’ te worden.

Het is mijn diepste overtuiging dat wij als mens die diepergaande interpersoonlijke aandacht en verbinding niet kunnen missen. Het maakt ons namelijk tot wat we zijn: mensen. Een mens heeft niet alleen een ander nodig om zelf tot wasdom te komen, maar evenzeer om tegemoet te kunnen komen aan behoeften als delen, geven, koesteren. Elementen die tot onze basisbehoeften behoren. Elementen die in de huidige maatschappij opnieuw uitgevonden moeten worden. Elementen waar we ondertussen naarstig naar op zoek zijn. Want ‘diep van binnen’ willen we ze in ieder geval ergens de plek geven die ze verdienen.

In het onderwijs werken veel mensen met een groot hart. Leraren en leidinggevenden met een groot hart voor onderwijs, en vaak een nog groter hart voor hun leerlingen. ‘Aandachtig betrokken zijn bij de ander’ staat er als waarde in essentie hoog in het vaandel. Maar het op rationalisatie en efficiency gerichte systeem maakt het in de praktijk brengen er van stukken ingewikkelder. Gelukkig is er sprake van, zoals Geert Kelchtermans het noemt, ‘veel geëngageerde dwarsliggerij’. Tegen alle systemen en regels in, nemen leraren de ruimte om er wel echt te zijn voor hun leerlingen.

In het onderzoek ‘Pleidooi voor geengageerde dwarsliggerij’  (cum laude afstudeerthesis Master Pedagogiek) ben ik op zoek naar antwoord op de vraag: hoe moet het nu verder met die ‘aandachtige betrokkenheid in het onderwijs’? Wat is de invloed van alle maatschappelijke ontwikkelingen op dit thema? Wat zou het onderwijs zelf willen en nodig hebben? In ben over deze en andere vragen in gesprek gegaan met tien thought leaders in en aanpalend aan het onderwijs. Ik heb ondermeer gesproken met Ad Verbrugge, Luc Stevens, Gert Biesta, Sietske Waslander, Geert Kelchtermans en Mathieu Weggeman. Een boeiende zoektocht, met boeiende antwoorden.

Zin om het rapport te lezen? Hier vindt u de samenvatting: Samenvatting ‘Pleidooi voor geengageerde dwarsliggerij’ en het volledige rapport: Onderzoeksrapport Pleidooi voor geengageerde dwarsliggerij